Zgodność z wychowankiem
W pracy wychowawczej natrafia duże trudności. Dużą trudnością jest osiągnięcie zgodności i współdziałania jednostki i kolektywu. Osiągnięcie to może być tylko rezultatem konkretnego procesu wychowawczego, w którym jednostka z jednej strony - przystosowuje się do wymagań kolektywu, a z drugiej - dochodzi do zgodności osobistych interesów ze społecznymi interesami kolektywu. Proces ten jednak ze względu na swój charakter pełen kolizji wymaga ze strony wychowawcy decyzji. Podjęcie decyzji przez wychowawcę i jej przeprowadzenie wśród wychowanków stwarza w nich stan dużego napięcia. Rozwiązanie zjawiającej się kolizji - według Makarenki - wymaga często od wychowawcy - "...nadprzyrodzonej zręczności i mądrości..."; "...zastosowania na szeroką skalę chwytu, a nawet skomplikowanej gry z kolektywem" (VII-379). Jakość i skuteczność środków i metod zastosowanych w operacjach wychowawczych Makarenko ocenia jako spełnienie wymagań społeczeństwa socjalistycznego w odniesieniu do człowieka, kolektywu i dialektycznego ich rozwoju.
Ważność wychowania .